ประวัติความเป็นมาของชุมชนบ้านปางยาง

“หมู่บ้านต้นน้ำ อนุรักษ์ต้นสักใหญ่ รวมใจสามัคคี”ปางยาง ตั้งอยู่ในตำบลบ้านปง อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นหนึ่งในเก้าหมู่บ้านของตำบลบ้านปง โดยชุมชนแห่งนี้มีประวัติความเป็นมาที่เกี่ยวข้องกับการตั้งถิ่นฐานของผู้คนที่หลากหลายทาชุมชนพื้นเมือง มีความหลากหลายวัฒนธรรมและชาติพันธุ์ จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์และการบอกเล่าจากคนในชุมชนบ้านปางยาง เดิมชื่อบ้านป๋างย้าง เพราะมีประวัติว่ามีพระยาเจ้าเมืองล่ากวางคำ มาแวะพักที่หมู่บ้านนี้(ป๋างย้าง) หรือที่พักผ่อนชั่วครู่และเดินทางต่อคนสมัยก่อนเลยเรียกที่นี่ว่าบ้านป๋างย้าง แต่ตอมาเลยพูดผิดเพี้ยนจนเป็นบ้านบ้านปางยางเริ่มก่อตั้งจากกลุ่มคนที่อพยพมาตั้งรกรากในพื้นที่ซึ่งอุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะป่าไม้และแหล่งน้ำที่อำนวยความสะดวกต่อการดำรงชีวิตในอดีต การตั้งถิ่นฐานของชาวบ้านปางยางสะท้อนถึงวิถีชีวิตแบบพึ่งพาธรรมชาติและการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืนกับสิ่งแวดล้อม ชาวบ้านในพื้นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับป่าไม้และภูเขาที่ล้อมรอบชุมชน การเก็บหาของป่าและการทำเกษตรกรรมแบบดั้งเดิมเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมที่ช่วยหล่อเลี้ยงครอบครัวและสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน นอกจากนี้ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและการถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากสิ่งแวดล้อมยังคงมีบทบาทสำคัญในการดำรงวิถีชีวิตของคนในชุมชนมาจนถึงปัจจุบัน

นอกจากนี้ความหลากหลายทางวัฒนธรรมของบ้านปางยางเกิดจากการหลอมรวมของประเพณีและความเชื่อจากกลุ่มคนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ ทั้งนี้ ชุมชนได้พัฒนาระบบการจัดการภายในให้เหมาะสมกับวิถีชีวิตและสิ่งแวดล้อมของตนเอง มีการจัดกิจกรรมประเพณีต่าง ๆ ที่สะท้อนถึงการอยู่ร่วมกันอย่างสามัคคี เช่น งานบุญประจำปี การละเล่นพื้นบ้าน และการจัดพิธีกรรมทางศาสนาที่แสดงถึงความศรัทธาในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ในด้านความสัมพันธ์ทางสังคม ชุมชนบ้านปางยางมีการรวมตัวกันอย่างเหนียวแน่น มีการพึ่งพาอาศัยกันทั้งในด้านเศรษฐกิจและวัฒนธรรม ชาวบ้านยังคงรักษาคุณค่าและอัตลักษณ์ของชุมชนไว้ได้อย่างเข้มแข็ง แม้ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมในยุคปัจจุบัน แต่บ้านปางยางยังคงเป็นชุมชนที่สะท้อนถึงความงดงามของวิถีชีวิตที่เรียบง่ายและการอยู่ร่วมกันอย่างยั่งยืนกับธรรมชาติ 

บ้านปางยางประกาศเป็นหมู่บ้านปีเมื่อปี พ.ศ.2523 และมีผู้ใหญ่บ้านคนแรก คือนายรัตน์  จอมทอง ปัจจุบัน มีนางสาวลักขณา ไชยคำ ดำรงตำแหน่งผู้ใหญ่บ้าน พื้นที่หมู่บ้านล้อมรอบด้วยหุบเขา มีความลาดชันมากโดยเฉพาะในเขตป่าอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ ปุย และป่าสงวนป่าแม่ขนิล

อาณาเขตติดต่อ

ทิศเหนือ                   ติดต่อ    ต.โป่งแยง อ.แม่ริม 

ทิศตะวันออก                ติดต่อ    อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ- ปุย

ทิศใต้                          ติดต่อ    บ้านใหม่ห้วยห้วยลึก หมู่ที่ 11 ต.บ้านปง

ทิศตะวันตก                  ติดต่อ    บ้านแม่ฮะ หย่อมห้วยผักไผ่ หมู่ที่5

พิกัด GPS                    X  482137

        Y  2080471

ลักษณะภูมิประเทศและทรัพยากรธรรมชาติ

บ้านปางยางตั้งอยู่ในพื้นที่ที่มีลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาและป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์ ลักษณะทางกายภาพส่วนใหญ่ของพื้นที่นี้เป็นที่ลาดชัน สลับกับพื้นที่ราบลุ่มบางส่วนที่เหมาะสมสำหรับการเกษตรกรรมและการตั้งถิ่นฐานของชุมชน ป่าไม้ในพื้นที่ประกอบด้วยพืชพรรณเขตร้อนที่มีความหลากหลายทางชีวภาพ เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น นกป่า เก้ง และกระรอก ซึ่งยังคงพบเห็นได้ในพื้นที่ที่มีการอนุรักษ์ทรัพยากรอย่างเคร่งครัด นอกจากป่าไม้ บ้านปางยางยังมีแหล่งน้ำธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ น้ำตกแก้วตาช้าง ซึ่งถือเป็นสัญลักษณ์ทางธรรมชาติของชุมชน น้ำตกแห่งนี้มีความงดงามตามธรรมชาติและเป็นแหล่งน้ำที่สำคัญสำหรับชาวบ้านในการใช้อุปโภคบริโภค รวมทั้งเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจสำหรับชาวบ้านและนักท่องเที่ยว ลักษณะภูมิประเทศและทรัพยากรธรรมชาติเหล่านี้สะท้อนถึงศักยภาพในการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนที่ชุมชนบ้านปางยางให้ความสำคัญเสมอมา ทั้งในแง่ของการดำรงชีวิตและการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมสภาพเศรษฐกิจและสังคม

พื้นที่รับผิดชอบของชุมชน มีทั้งป่าสงวนแห่งชาติ และป่าอนุรักษ์ภูเขาสูงชัน ประกอบด้วยป่าเบญจพรรณกระจายอยู่ตามร่องห้วย สลับกับป่าเต็งรังที่มักจะอยู่ถัดขึ้นไปตามสันเขา ไผ่เป็นพืชเด่น คุณค่าของป่า คือ การเป็นแหล่งต้นน้ำ โดยเฉพาะห้วยต้นผึ้ง ห้วยตีนตก เป็นแหล่งต้นน้ำของน้ำแม่ตาช้าง ซึ่งมีตาน้ำอยู่บริเวณป่าจิตวิญญาณ (บริเวณที่บวชป่าและ ประกอบพิธีกรรมประเพณีเดือน 9) ชาวบ้านใช้น้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค นอกจากนี้ ยังเป็นแหล่งทรัพยากร เก็บหาของป่า เช่น เห็ด หน่อบง หน่อรวก และไผ่ที่นำมาใช้ประโยชน์

จากการลงพื้นที่พบว่าป่าของบ้านปางยางยังมีความหลาก โดยเฉพาะพืชอาหารตามฤดูกาลที่ยังสามารถหล่อเลี้ยงและเป็นแหล่งรายได้ให้กับชุมชน ซึ่งชุมชนต้องพึ่งพา จากทรัพยากรถึงร้อยละ 15 ไม่ว่า หน่อไม้ เห็ดถอบ เห็ดโคน เห็ดใบต่างๆ  ใบตอง น้ำผึ้ง หนอนรถด่วน ไม้ข้าวหลาม รวมทั้งผักริมน้ำ และสัตว์น้ำขนาดเล็ก

-

-

บ้านปางยางส่วนใหญ่พึ่งพา การรับจ้างจากสถานประกอบการบ้านพักตากอากาศที่อยู่ในเขตชุมชนการเกษตรกรรมและการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ ชาวบ้านมีการปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์เพื่อการยังชีพและจำหน่าย อีกทั้งการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเริ่มมีบทบาทสำคัญในการสร้างรายได้ให้กับชุมชน บ้านปางยางมีแหล่งจ้างงานในชุมชนที่ทำให้มีงานมีรายได้คือบ้านพักตากอากาศ ที่มีขนาดพื้นที่มากกว่าพื้นที่อาศัยของตนในชุมชน สามารถจ้างคนในชุมชนทำงาน ถึง 62.80% รองลงามจะเป็นกิจกรรมอื่นๆถึง 8.80% ส่วนการเกษตรแค่ 2.40% แต่มีการพึ่งพิงจากทรัพยากร ร้อยละ 15 ผลผลิตทางการเกษตรที่เด่นได้แก่ กล้วย ลิ้นจี่ และอโวกาโด ไม่มีการเลี้ยงสัตว์เพื่อการสร้างรายได้แต่จะเลี้ยงไว้บริโภคได้แก่  ไก่  รายได้เฉลี่ยต่อคนต่อปี 114,270.04 บาท ส่วนรายได้ครัวเรือนอยู่ที่ 340,090.48 บาทต่อปี